शहरातील दिवसागणिक वाढणारी वाहतूक कोंडी, रस्त्यांवरील प्रचंड वाहनभार आणि वाढत्या नागरी विस्तारामुळे त्रस्त झालेल्या पुणेकरांसाठी पुणे महापालिकेने आता मोठा पर्याय समोर आणला आहे.
शहरातील वाहतूक व्यवस्था अधिक गतिमान करण्यासाठी ‘बोगदा प्रकल्प’या नव्या पायाभूत पर्यायावर महापालिकेने भर दिला असून मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी पाषाण-कोथरूड आणि हिंगणे-धनकवडी या दोन महत्त्वाच्या मार्गांवर बोगदे तातडीने उभारण्याचे निर्देश दिले आहेत. या प्रकल्पांमुळे तासनतास चालणारा प्रवास काही मिनिटांत पूर्ण होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
सध्या पुणे शहरात वाहनांची संख्या ७२ लाखांच्या पुढे गेली आहे. शहराच्या विस्तारामुळे पारंपरिक रस्ते अपुरे पडत असून, प्रमुख चौकांवरील वाहतूक कोंडी ही दररोजची समस्या बनली आहे. अशा परिस्थितीत टेकड्याखालून थेट मार्ग तयार करून शहरातील प्रमुख भागांना जलद जोडण्याचा महापालिकेचा हा प्रयत्न वाहतूक व्यवस्थेतील मोठा बदल मानला जात आहे.
पुणे शहराच्या वाहतूक समस्येवर दीर्घकालीन उपाय म्हणून बोगदा प्रकल्पांकडे पाहिले जात आहे. वाढत्या नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर पारंपरिक रस्ते विस्तारास मर्यादा येत असताना, भूगर्भातील मार्ग ही भविष्यातील गरज बनू शकते. योग्य नियोजन, पारदर्शक अंमलबजावणी आणि पर्यावरणीय संतुलन साधत हे प्रकल्प पूर्ण झाले, तर पुणेकरांचा दैनंदिन प्रवास अधिक जलद, सुरक्षित आणि सुलभ होऊ शकतो. शहराच्या वाहतूक इतिहासात हे प्रकल्प नवा अध्याय लिहू शकतात.
पाषाण-कोथरूड बोगदा : प्रवास ६० मिनिटांवरून १५ मिनिटांवर
पाषाण ते कोथरूड या मार्गावर सध्या चांदणी चौक किंवा सेनापती बापट रस्ता हे दोन प्रमुख पर्याय उपलब्ध आहेत. मात्र या दोन्ही मार्गांवर वाहतुकीचा ताण प्रचंड असल्याने अवघ्या १० ते ११ किलोमीटर अंतरासाठी ४० ते ६० मिनिटे लागतात. प्रस्तावित बोगदा पंचवटी टेकडीखालून जाणार असून तो पाषाण, पंचवटी आणि पौड रस्ता या भागांना थेट जोडेल. हा बोगदा सुमारे ३ किलोोमीटर लांबीचा असेल. सुतारदरा ते पाषाण या भागातील प्रवास अवघ्या ५ ते १० मिनिटांत पूर्ण होईल, असा अंदाज आहे. त्यामुळे कोथरूड, पौड रोड, सुतारदरा आणि पाषाण या परिसरांतील नागरिकांना मोठा दिलासा मिळणार आहे. आयटी पार्क, शैक्षणिक संस्था आणि निवासी वसाहतींना जलद संपर्क मिळाल्याने या भागातील आर्थिक व सामाजिक हालचालींनाही वेग मिळू शकतो.
हिंगणे-धनकवडी (तळजाई-पाचगाव) बोगदा : सिंहगड ते सातारा रस्ता थेट
शहरातील दुसरा महत्त्वाचा प्रकल्प म्हणजे हिंगणे-धनकवडी किंवा तळजाई-पाचगाव बोगदा. सिंहगड रस्ता आणि सातारा रस्ता यांना जोडणारा हा बोगदा तळजाई टेकडीखालून जाणार आहे. सध्या सातारा रस्त्यावरून सिंहगड रस्त्यावर पोहोचण्यासाठी धनकवडी, कात्रज किंवा स्वारगेटमार्गे किमान ९ ते १० चौक ओलांडावे लागतात. यासाठी ४० ते ५० मिनिटे सहज खर्ची पडतात. प्रस्तावित बोगद्यामुळे हेच अंतर अवघ्या अडीच किलोमीटरपर्यंत कमी होणार असून, प्रवासाचा वेळ ५ ते १० मिनिटांवर येईल. या प्रकल्पात सुमारे २.४ किलोोमीटरचा मार्ग असून त्यापैकी ९३० मीटरचा चार-लेन बोगदा असेल. त्यामुळे सातारा रस्ता, कात्रज, धनकवडी आणि सिंहगड रस्ता परिसरातील दैनंदिन वाहतूक मोठ्या प्रमाणात सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे.
शहर विकासासाठी दूरदृष्टीचा निर्णय
महापालिकेच्या दृष्टीने हे प्रकल्प केवळ वाहतूक कोंडी फोडण्यासाठी नसून, भविष्यातील शहररचनेचा महत्त्वाचा भाग आहेत. वाढत्या वाहनसंख्येला पर्यायी वेगवान मार्ग उपलब्ध करून देणे, इंधन बचत करणे, प्रवासाचा कालावधी कमी करणे आणि प्रमुख चौकांवरील ताण कमी करणे हे या प्रकल्पांचे प्रमुख उद्दिष्ट आहे. विशेषतः आयटी कंपन्या, औद्योगिक पट्टे आणि नव्याने विकसित होणाऱ्या उपनगरांना थेट संपर्क मिळाल्यास शहरातील आर्थिक हालचालींना नवी चालना मिळू शकते. नागरी तज्ज्ञांच्या मते, योग्य नियोजनासह हे बोगदे पुण्याच्या वाहतूक व्यवस्थेतील गेमचेंजर ठरू शकतात.
प्रशासनासमोर मोठी आव्हाने
हे प्रकल्प आकर्षक असले तरी त्यांची अंमलबजावणी सोपी नाही. सर्वप्रथम या प्रकल्पांसाठी मोठ्या आर्थिक तरतुदीची आवश्यकता असेल. बोगदा उभारणीसाठी भूगर्भशास्त्रीय तपासणी, सुरक्षितता उपाययोजना, वायुवीजन प्रणाली आणि आधुनिक तांत्रिक सुविधांवर मोठा खर्च अपेक्षित आहे.
याशिवाय पर्यावरणीय परवानग्या हे आणखी एक महत्त्वाचे आव्हान ठरणार आहे. पंचवटी आणि तळजाईसारख्या टेकड्यांमधून बोगदे खोदताना पर्यावरणीय परिणामांचा सखोल अभ्यास आवश्यक असेल. जैवविविधता, हरितक्षेत्र आणि स्थानिक पर्यावरणावर होणारा परिणाम लक्षात घेऊन मंजुरी प्रक्रिया पार पाडावी लागणार आहे.
भूसंपादन, स्थानिक नागरिकांचा प्रतिसाद आणि वाहतूक पुनर्रचना हीदेखील प्रशासनासाठी मोठी कसोटी असेल. सध्या या दोन्ही प्रकल्पांचे सविस्तर प्रकल्प अहवाल तयार करण्याचे काम सुरू असून, अंतिम आराखड्यानंतरच खर्च, वेळापत्रक आणि अंमलबजावणीची दिशा स्पष्ट होणार आहे.
