पुणे :- भारतातील दूध व्यावसाय हा बीफ (गोमांस) निर्यातीला थेट बळ देतो, हे सांगत पुण्यातील तरुणाई आज रस्त्यावर उतरली. ‘पृथ्वी दिना’चे औचित्य साधून प्राणी हक्क कार्यकर्ते आज रस्त्यावर उतरले. अन् जगातील सर्वात मोठ्या दूध उत्पादक व्यवस्थेचे वास्तव नांगरिकां समोर मांडले. त्यांनी पुण्यातील जंगली महाराज रस्त्यावरील संभाजी उद्यानासमोर चित्रप्रदर्शन आणि निदर्शना द्वारे जनजागृती केली.
सध्या देशातील २० शहरांमध्ये हे युवक “दूध आणि मांस एकाच प्राण्याकडून येते” या वास्तवाकडे लक्ष वेधून घेत आहे. नागरिकांनी दुग्धव्यवसाय साखळीतून प्राण्यांचा प्रवास आणि शेवटी त्यांची मांस बाजारात होणारी विक्री यावर विचार करावा, असे आवाहन याद्वारे करण्यात आले. दुग्धव्यवसायामुळे होणाऱ्या पर्यावरणाच्या हानीवर विचार करण्यास देखील त्यांनी यावेळी भाग पाडले. भारतात एक लिटर दूध उत्पादनासाठी १०७८ लिटर पाणी लागते, जे आधीच पाणीटंचाईचा सामना करणाऱ्या देशासाठी मोठे संकट आहे. तसेच, पशुधनातून होणारे मिथेन उत्सर्जन हे जागतिक तापमानवाढीचे प्रमुख कारण मानले जात आहे, याकडे देखील यावेळी लक्ष वेधण्यात आले.
पुण्यातील प्राणी हक्क आणि पर्यावरण कार्यकर्त्यांनी या मोहिमेदरम्यान आपली परखड मते मांडली. हर्षल मगरे (प्राणी हक्क कार्यकर्ते) म्हणाले, “भारताला आता या अस्वस्थ करणाऱ्या सत्याचा सामना करावाच लागेल की दुग्ध आणि गोमांस (बीफ) उद्योग या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत. जगातील सर्वात मोठा दूध उत्पादक देश म्हणून, आपण गोमांस निर्यातीतही जगात आघाडीवर आहोत. कारण जेव्हा दुभती जनावरे ‘अनुत्पादक’ ठरतात, तेव्हा त्यांना अपरिहार्यपणे कत्तलखान्यात पाठवले जाते. आपण पित असलेला दुधाचा प्रत्येक घोट या कत्तलखान्यांना नकळतपणे आर्थिक पाठबळ देत असतो.”
ट्विंकल ओसवाल(प्राणी हक्क कार्यकर्ते) म्हणाले, “पुणे शहर सध्या भीषण पाणीटंचाई आणि उष्णतेच्या लाटेचा सामना करत आहे, तरीही आपण यामागच्या मुख्य कारणाकडे – म्हणजेच प्राणी आधारित शेती आणि दुग्ध व्यवसायाकडे – डोळेझाक करत आहोत. केवळ एक लिटर दुधासाठी हजारो लिटर पाणी वाया जात असेल, तर आपल्या आहाराच्या सवयी हा आता हवामान बदलाचा एक अतिशय गंभीर प्रश्न बनला आहे. जर आपल्याला पुण्याचे भविष्य सुरक्षित आणि हवामान-अनुकूल ठेवायचे असेल, तर दुग्धजन्य पदार्थांचा त्याग करणे हा आता केवळ एक पर्याय उरलेला नसून, ती पर्यावरणाची अत्यंत तातडीची गरज बनली आहे.”
प्रसाद सूर्यवंशी(प्राणी हक्क कार्यकर्ते) म्हणाले,”एक समाज म्हणून आपण दुधाच्या नावे चालणाऱ्या हिंसाचार आणि शोषणाच्या वास्तवापासून भयानक रित्या दुरावलो आहोत. आपण सांस्कृतिकदृष्ट्या या प्राण्यांची पूजा करतो, परंतु आपल्या दैनंदिन उपभोगाच्या सवयी नकळतपणे आणि निमूटपणे त्यांच्या आयुष्यभराच्या वेदनांना आणि शोषणाला निधी पुरवत आहेत. हा ७ फुटी देखावा आपल्या सामूहिक सद्सद्विवेकबुद्धीला दाखवलेला एक आरसा आहे, जो आपल्याला आपल्या कृती खऱ्या अर्थाने करुणेच्या मूल्यांशी जोडण्याचे आवाहन करतो.”
जसजशी पाणीटंचाई वाढत आहे आणि तापमान उच्चांक गाठत आहे, तसतसे अन्नसुरक्षेचे प्रश्न आपण गृहीत धरू शकत नाही. आता धोरणकर्ते, सरकारी संस्था आणि दुग्ध उद्योगांना हा प्रश्न विचारण्याची वेळ आली आहे की: भारतातील अन्न व्यवस्था या निर्माण झालेल्या हवामान आणि नैतिक आव्हानांना कसा आणि कधी प्रतिसाद देणार?
‘पुणे ॲनिमल लिबरेशन’ बद्दल : ‘पुणे ॲनिमल लिबरेशन’ ही तळागाळातून काम करणाऱ्या कार्यकर्त्यांच्या नेतृत्वाखालील एक प्रमुख प्राणी हक्क संघटना आहे. ही संघटना पशुपालनामुळे होणाऱ्या पर्यावरणीय आणि नैतिक परिणामांबाबत जनजागृती करण्यासाठी सातत्याने प्रभावशाली कार्यक्रम, मोहिमा, शांततापूर्ण आंदोलने आणि शैक्षणिक उपक्रम राबवते; तसेच समाजाला एका न्याय्य, शाश्वत आणि करुणामयी अन्न व्यवस्थेकडे वळण्यासाठी प्रवृत्त करते.
