RAWE उपक्रमांतर्गत कृषी महाविद्यालय दापोलीच्या विद्यार्थिनींचा पुढाकार; नत्राचा कार्यक्षम वापर आणि खताचा अपव्यय टाळण्याबाबत मार्गदर्शन
शिवाजीनगर, साखळोली : भात पिकामध्ये खतांचा योग्य आणि कार्यक्षम वापर केल्यास उत्पादन वाढविण्यासोबतच खतावरील अनावश्यक खर्च कमी करता येतो. याच उद्देशाने ग्रामीण कृषी कार्यानुभव कार्यक्रम (RAWE) अंतर्गत डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठाच्या कृषी महाविद्यालय, दापोली येथील विद्यार्थिनींच्या ‘संजीवनी’ गटाच्या वतीने शेतकऱ्यांसाठी भातशेतीमध्ये युरिया-DAP ब्रिकेट्सच्या वापराबाबत प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिक घेण्यात आले.
शेतकरी दिनेश शिवणकर यांच्या भातशेतीमध्ये हे प्रात्यक्षिक आयोजित करण्यात आले. यावेळी भात पिकासाठी नत्रयुक्त खतांचा कार्यक्षम वापर, खत व्यवस्थापनाची योग्य पद्धत आणि ब्रिकेट्सच्या वापरामुळे होणारे फायदे याबाबत शेतकऱ्यांना प्रत्यक्ष माहिती देण्यात आली.
ब्रिकेट्स वापरण्याची पद्धत प्रत्यक्ष दाखवली
प्रात्यक्षिकादरम्यान युरिया-DAP ब्रिकेट्सचे स्वरूप, त्यांचा वापर करण्याची पद्धत आणि पिकाला होणारे फायदे विद्यार्थिनींनी समजावून सांगितले. चार भात रोपांच्या मधोमध एक ब्रिकेट साधारण ७ ते १० सेंटीमीटर खोलीवर जमिनीत ठेवण्याची पद्धत प्रत्यक्ष शेतात करून दाखवण्यात आली.
तसेच, एका गुंठ्यासाठी सुमारे ६२५ ब्रिकेट्स आवश्यक असल्याची माहिती शेतकऱ्यांना देण्यात आली. ब्रिकेट्स जमिनीत योग्य खोलीवर ठेवण्यामुळे पिकाच्या मुळांच्या परिसरात पोषकद्रव्यांची उपलब्धता वाढविण्यास मदत होते, असे यावेळी स्पष्ट करण्यात आले.
खताचा अपव्यय कमी करण्यावर भर
भातशेतीमध्ये नत्रयुक्त खतांचा योग्य पद्धतीने वापर करणे महत्त्वाचे आहे. युरिया-DAP ब्रिकेट्सच्या वापरामुळे नत्राची कार्यक्षमता वाढण्यास तसेच खताचा अनावश्यक अपव्यय आणि नत्राची धूप कमी करण्यास मदत होऊ शकते. परिणामी पिकाला आवश्यक पोषण मिळण्यास आणि उत्पादनक्षमतेत सुधारणा होण्यास हातभार लागतो.
पारंपरिक पद्धतीने खत देताना काही प्रमाणात नत्र पाण्याबरोबर वाहून जाण्याची किंवा जमिनीतून कमी होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे खत पिकाच्या मुळांच्या परिसरात योग्य खोलीवर देण्याचे महत्त्व विद्यार्थिनींनी शेतकऱ्यांना समजावून सांगितले.
शेतकऱ्यांना किफायतशीर खत व्यवस्थापनाची माहिती
भात पिकासाठी खत व्यवस्थापन करताना योग्य प्रमाण, योग्य वेळ आणि योग्य पद्धत यांचा समन्वय आवश्यक असतो. ब्रिकेट्सच्या वापराबाबत घेण्यात आलेल्या या प्रात्यक्षिकामुळे शेतकऱ्यांना आधुनिक आणि किफायतशीर खत व्यवस्थापन पद्धतीची प्रत्यक्ष माहिती मिळाली.
RAWE कार्यक्रमाचा मुख्य उद्देश कृषी शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष शेतकऱ्यांशी जोडणे आणि कृषी तंत्रज्ञानाची माहिती शेतापर्यंत पोहोचवणे हा आहे. या उपक्रमाच्या माध्यमातून विद्यार्थिनींनी शेतकऱ्यांना तांत्रिक माहिती देतानाच प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिकाद्वारे तिची अंमलबजावणीही करून दाखवली.
विद्यार्थिनींचा सक्रिय सहभाग
या प्रात्यक्षिकाच्या आयोजनात RAWE अंतर्गत संजीवनी गटाच्या विद्यार्थिनी कृतिका ठाकरे, श्रावणी गिम्हवणेकर, कुंजल कांबळे, कृतिका खोडका, वैष्णवी अहिरे, अंजली देवकाते, सानिया खोत, स्वालिहा मुकादम, तेजोन्मयी बलवान आणि अक्षता कालप यांनी सहभाग घेतला.
हा कार्यक्रम सहयोगी अधिष्ठाता डॉ. रमेश कुणकेरकर, RAWE कार्यक्रम समन्वयक डॉ. अशोक चव्हाण, RAWE केंद्र प्रमुख डॉ. विजय देसाई, विषय विशेषज्ञ डॉ. डोसानी, कार्यक्रम अधिकारी डॉ. आशिष शिगवण आणि डॉ. प्रवीण झगडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली घेण्यात आला.
