सुरेश कलमाडी : शिस्त, सत्ता आणि संघर्षांनी घडलेले व्यक्तिमत्व

पुणे : पुण्याचे माजी खासदार, माजी केंद्रीय मंत्री आणि पुणे महानगरपालिकेवर सलग १५ वर्षे निर्णायक वर्चस्व गाजवणारे काँग्रेस नेते सुरेश कलमाडी यांचे निधन झाले. त्यांच्या निधनाने पुण्याच्या राजकारणातील केवळ एक व्यक्ती नाही, तर एक संपूर्ण युग काळाच्या पडद्याआड गेले आहे.

वैमानिक ते प्रभावी राजकारणी

सुरेश कलमाडी यांचा जन्म कर्नाटकात झाला असला, तरी त्यांचे शिक्षण, घडण आणि संपूर्ण राजकीय जीवन पुण्याशी जोडलेले होते. भारतीय हवाई दलातील वैमानिक म्हणून देशसेवा करताना त्यांनी शिस्त, नियोजन आणि अचूक निर्णयक्षमता आत्मसात केली. हवाई दलातून स्वेच्छानिवृत्ती घेतल्यानंतर त्यांनी राजकारणात प्रवेश केला आणि हीच लष्करी शिस्त त्यांच्या राजकीय वाटचालीची ओळख ठरली.

‘पुन्हा कॉफी हाऊस’ – पुण्याच्या राजकारणाचे पॉवर सेंटर

निवृत्तीनंतर सुरू केलेले ‘पुन्हा कॉफी हाऊस’ हे पुढे पुण्याच्या राजकारणाचे अनौपचारिक मुख्यालय बनले. येथे राजकीय चर्चा, रणनीती, उमेदवारीची समीकरणे आणि निर्णय ठरत असत. अनेक नगरसेवक, नेते आणि कार्यकर्त्यांची राजकीय कारकीर्द याच ठिकाणाहून सुरू झाली, असे म्हटले जाते.

काँग्रेसमधील उदय आणि दिल्लीपर्यंत मजल

शरद पवार यांच्या संपर्कात आल्यानंतर १९७७ मध्ये कलमाडी यांची पुणे युथ काँग्रेसच्या अध्यक्षपदी निवड झाली.
यानंतर:

• १९८२ : राज्यसभा खासदार

• १९९६ : पुणे लोकसभा मतदारसंघातून खासदार

• केंद्र सरकारमध्ये रेल्वे राज्यमंत्री

या टप्प्यांमधून त्यांनी दिल्लीच्या सत्ताकेंद्रात प्रभावी स्थान निर्माण केले.

पुणे महापालिकेवर १५ वर्षांचे ‘कलमाडी युग’

१९९२ ते २००७ हा कालखंड पुणे महापालिकेच्या इतिहासात ‘कलमाडी पर्व’ म्हणून ओळखला जातो.

• सलग १५ वर्षे काँग्रेसची सत्ता

• नगरसेवक निवडीपासून धोरणात्मक निर्णयांपर्यंत त्यांचा अंतिम शब्द

• प्रशासन, आयुक्त आणि राजकीय नेतृत्व यांच्यात संतुलन साधणारी भूमिका

पुण्याच्या महापालिका राजकारणात इतके दीर्घ आणि प्रभावी वर्चस्व फार कमी नेत्यांना मिळाले.

विकासाचा वेगळा दृष्टिकोन – ‘इव्हेंट बेस्ड मॉडेल’

कलमाडी यांचा विकासाचा दृष्टिकोन पारंपरिक नव्हता.

• खडकवासला धरणातून बंद पाईपलाईनद्वारे पाणीपुरवठा योजना

• रस्ते रुंदीकरण आणि पायाभूत सुविधा

• केंद्र सरकारकडून हजारो कोटींचा निधी

यासोबतच त्यांनी विकासाला दृश्य, भव्य आणि शहराची ओळख वाढवणारे स्वरूप दिले.

‘ब्रँड पुणे’ घडवणारा नेता

सुरेश कलमाडी यांनी पुण्याला केवळ शिक्षणाचे शहर न ठेवता सांस्कृतिक आणि क्रीडा केंद्र बनवण्याचा प्रयत्न केला.

• पुणे फेस्टिव्हल

• पुणे मॅरेथॉन

• पुणे इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल (PIFF)

• बालेवाडी येथील शिवछत्रपती क्रीडा संकुल

या उपक्रमांमुळे पुण्याला राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळाली.

कॉमनवेल्थ प्रकरण आणि संघर्षाचा काळ

२०१० च्या कॉमनवेल्थ गेम्स प्रकरणातील भ्रष्टाचाराच्या आरोपांनी त्यांच्या राजकीय जीवनाला मोठा धक्का दिला.

• १० महिने तुरुंगवास

• पक्षातील प्रभाव कमी

• सार्वजनिक प्रतिमेला मोठा तडा

मात्र त्यांनी हार मानली नाही. प्रदीर्घ कायदेशीर लढाईनंतर एप्रिल २०२५ मध्ये मिळालेली क्लीन चीट ही त्यांच्या संघर्षाची साक्ष ठरली.

वादग्रस्त पण प्रभावी नेतृत्व

“सबसे बडा खिलाडी, सुरेशभाई कलमाडी” ही घोषणा त्यांच्या व्यक्तिमत्वाचे सार सांगणारी होती.

• समर्थकांसाठी संरक्षणकवच

• कार्यकर्त्यांसाठी संधी देणारे नेतृत्व

• विरोधकांसाठी कठीण प्रतिस्पर्धी

दिल्लीमध्ये असूनही पुण्याच्या गल्लीबोळातील हालचालींवर लक्ष ठेवणारे नेतृत्व अशी त्यांची ओळख होती.

पुण्याच्या राजकारणातील एका युगाचा अंत

सुरेश कलमाडी यांच्या निधनाने पुण्याच्या राजकारणातील एकहाती नेतृत्वाचा काळ संपुष्टात आला आहे.
त्यांचा वारसा:

• मोठे विकास प्रकल्प

• पुण्याची सांस्कृतिक ओळख

• आणि महापालिका राजकारणावर दीर्घकाळ राहिलेला प्रभाव

वाद, सत्ता, संघर्ष आणि विकास यांचे मिश्रण असलेले हे नेतृत्व पुण्याच्या राजकीय इतिहासात कायम लक्षात राहील.