खरा वार्ताहर | चाकण/मंचर
दुग्ध व्यवसायात अधिक उत्पादन मिळविण्याच्या स्पर्धेमुळे काही गोठा व्यावसायिकांकडून म्हशींना ऑक्सिटोसिन इंजेक्शन देऊन जबरदस्तीने दूध काढले जात असल्याची चर्चा चाकण व मंचर परिसरात सुरू आहे. या संदर्भात काही नागरिकांनी संबंधित विभागांकडे तपासाची मागणी केली असून, पशुसंवर्धन विभाग आणि अन्न व औषध प्रशासनाने वस्तुस्थितीची पडताळणी करून आवश्यक ती कारवाई करावी, अशी मागणी होत आहे.
ऑक्सिटोसिन हे शरीरात नैसर्गिकरीत्या तयार होणारे हार्मोन असून प्रसूती आणि दूध उतरण्याच्या प्रक्रियेत त्याची महत्त्वाची भूमिका असते. पशुवैद्यकीय उपचारांमध्ये विशिष्ट परिस्थितीतच त्याचा वापर केला जातो. मात्र, अधिक दूध मिळविण्याच्या उद्देशाने या औषधाचा अनधिकृत वापर होत असल्याच्या तक्रारी यापूर्वीही विविध भागांत समोर आल्या आहेत. या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने ऑक्सिटोसिनच्या उत्पादन व विक्रीवर कठोर निर्बंध लागू केले आहेत.
स्थानिक नागरिकांच्या मते, अशा प्रकारे वारंवार इंजेक्शन दिल्यास जनावरांच्या आरोग्यावर विपरीत परिणाम होण्याची शक्यता असते. पशुवैद्यकीय तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार, सतत आणि अयोग्य पद्धतीने वापर केल्यास प्रजननक्षमतेवर परिणाम, गर्भाशयाशी संबंधित समस्या, अशक्तपणा आणि इतर आरोग्यविषयक गुंतागुंत निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे जनावरांच्या कल्याणाच्या दृष्टीने हा प्रकार गंभीर मानला जातो.
दुधाच्या गुणवत्तेबाबत विविध दावे केले जात असले तरी उपलब्ध वैज्ञानिक संशोधनानुसार ऑक्सिटोसिन इंजेक्शन दिलेल्या आणि न दिलेल्या म्हशींच्या दुधातील ऑक्सिटोसिनचे प्रमाण सारखेच आढळल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. त्यामुळे मानवी आरोग्यावर थेट परिणाम होतो, असा निष्कर्ष अद्याप ठोस वैज्ञानिक पुराव्यांद्वारे सिद्ध झालेला नाही. मात्र, औषधाचा बेकायदेशीर वापर रोखणे आवश्यक असल्याचे सरकारने वारंवार स्पष्ट केले आहे.
खेड तालुका पशुवैद्यकीय अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, “आमच्याकडे अशा प्रकारची कोणतीही अधिकृत तक्रार प्राप्त झालेली नाही. तक्रार प्राप्त झाल्यास संबंधित गोठ्यांची तपासणी करून नियमांनुसार आवश्यक ती कारवाई करण्यात येईल.”
विशेष म्हणजे, २०२२ मध्ये पुणे शहर पोलिसांनी ऑक्सिटोसिनच्या बेकायदेशीर साठा व विक्री करणाऱ्या रॅकेटचा पर्दाफाश करून लाखो रुपयांचा साठा जप्त केला होता. या घटनेवरून अशा औषधांचा अनधिकृत पुरवठा पूर्णपणे थांबलेला नसल्याची बाब समोर आली होती.
दुग्ध व्यवसायातील तज्ज्ञांच्या मते, अधिक दूध उत्पादनासाठी शॉर्टकट वापरण्याऐवजी संतुलित आहार, स्वच्छ गोठा, पुरेसे पाणी, नियमित लसीकरण, वेळेवर पशुवैद्यकीय तपासणी आणि योग्य व्यवस्थापन यावर भर दिल्यास जनावरांचे आरोग्य चांगले राहते आणि दूध उत्पादनही नैसर्गिकरित्या वाढते.
दरम्यान, नागरिकांनी संबंधित विभागांनी नियमित तपासण्या कराव्यात, औषधांच्या विक्रीवर प्रभावी नियंत्रण ठेवावे आणि नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई करावी, अशी मागणी केली आहे. दुग्ध व्यवसायाची विश्वासार्हता टिकवून ठेवण्यासाठी आणि जनावरांच्या संरक्षणासाठी प्रशासनाने प्रभावी उपाययोजना कराव्यात, अशी अपेक्षाही व्यक्त केली जात आहे.
