पुणे, २४ ऑगस्ट २०२६ : पुणे शहरातील मतदारयादीच्या विशेष सखोल पुनरीक्षणामुळे (SIR) शहराच्या राजकीय आणि निवडणूक चित्रात मोठा बदल होण्याची शक्यता आहे. पुणे शहरातील आठ विधानसभा मतदारसंघांमध्ये सध्या नोंद असलेल्या मतदारांपैकी तब्बल १४ लाख ८५ हजार मतदारांची नावे वगळली जाण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. मात्र, ही संख्या संभाव्य असून अंतिम प्रारूप व त्यानंतरच्या हरकती-सूचनांची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतरच अंतिम आकडे स्पष्ट होतील.
पुणे शहरातील कोथरूड, शिवाजीनगर, वडगाव शेरी, खडकवासला, पर्वती, हडपसर, पुणे कॅन्टोन्मेंट आणि कसबा पेठ या आठ विधानसभा मतदारसंघांमध्ये SIR अंतर्गत मतदारांची विशेष पडताळणी करण्यात आली. या प्रक्रियेपूर्वी या आठही मतदारसंघांमध्ये मिळून ३४ लाख ६५ हजार ३०५ मतदार नोंदणीकृत होते. संभाव्य पुनरीक्षित यादीनुसार ही संख्या सुमारे १९ लाख ८० हजार २४२ इतकी राहण्याची शक्यता आहे.
कोणत्या मतदारसंघात किती नावे वगळण्याची शक्यता?
उपलब्ध संभाव्य आकडेवारीनुसार, हडपसर विधानसभा मतदारसंघात सर्वाधिक २ लाख ९८ हजार ५४६ मतदारांची नावे वगळली जाण्याची शक्यता आहे. त्यानंतर खडकवासला आणि कोथरूड या मतदारसंघांचा क्रमांक लागतो.
संभाव्य आकडेवारी पुढीलप्रमाणे आहे :
- वडगाव शेरी – २,०४,१०२
- शिवाजीनगर – १,३०,२३३
- कोथरूड – २,०७,२७९
- खडकवासला – २,७८,४४९
- पर्वती – १,५२,०२०
- हडपसर – २,९८,५४६
- पुणे कॅन्टोन्मेंट – १,२१,८४६
- कसबा पेठ – ९२,५८५
या आकडेवारीनुसार कसबा पेठ मतदारसंघात संभाव्य वगळणी सर्वांत कमी आहे.
SIRमध्ये कोणत्या मतदारांची पडताळणी?
विशेष सखोल पुनरीक्षणाचा मुख्य उद्देश मतदारयादी अधिक अचूक आणि अद्ययावत करणे हा आहे. या प्रक्रियेत मृत, दुबार नोंद असलेले, स्थलांतरित किंवा पडताळणीवेळी अनुपस्थित आढळलेले मतदार यांची माहिती तपासली जाते. त्यामुळे संभाव्य आकडेवारीतील प्रत्येक नाव प्रत्यक्षात अंतिम स्वरूपात वगळले गेले आहे, असे सध्या म्हणता येणार नाही.
मतदारांकडून गणना अर्जाद्वारे नाव, मतदार ओळखपत्र क्रमांक, पत्ता, भाग क्रमांक, विधानसभा व लोकसभा मतदारसंघाची माहिती तसेच इतर आवश्यक तपशील घेण्यात आले. या माहितीच्या आधारे मतदारयादीची पडताळणी आणि डिजिटायझेशन प्रक्रिया करण्यात आली.
पुण्याच्या राजकीय चित्रावर परिणामाची शक्यता
पुणे शहरातील आठही विधानसभा मतदारसंघांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर मतदारसंख्या बदलल्यास आगामी निवडणुकांच्या दृष्टीने त्याचा राजकीय परिणाम होण्याची शक्यता आहे. मतदारसंख्या कमी झाल्याने प्रत्येक मतदारसंघातील मतदारांचे प्रमाण, मतदानाची टक्केवारी, बूथनिहाय नियोजन आणि राजकीय पक्षांच्या निवडणूक रणनीतीवर परिणाम होऊ शकतो.
विशेषतः हडपसर, खडकवासला, कोथरूड आणि वडगाव शेरी या मोठ्या मतदारसंघांमध्ये संभाव्य वगळणीचा आकडा लक्षणीय आहे. त्यामुळे राजकीय पक्षांसह मतदार संघटनांनीही नव्या मतदारयादीकडे गांभीर्याने पाहणे आवश्यक ठरणार आहे.
प्रारूप यादी आणि हरकतींची प्रक्रिया महत्त्वाची
SIR प्रक्रियेनंतरची संभाव्य आकडेवारी ही अंतिम मतदारयादी नसल्याने नागरिकांनी घाबरून जाण्याची आवश्यकता नाही. प्रारूप मतदारयादी प्रसिद्ध झाल्यानंतर नागरिकांना आपले नाव तपासण्याची संधी मिळते. नाव चुकीने वगळले गेले असल्यास संबंधित निवडणूक यंत्रणेकडे हरकत किंवा आवश्यक दावा दाखल करण्याची प्रक्रिया उपलब्ध असते.
SIR प्रक्रियेला मुदतवाढ मिळाल्याने प्रारूप यादी प्रसिद्ध करण्याचे वेळापत्रकही बदलले आहे. उपलब्ध वृत्तानुसार, पुणे शहराची प्रारूप मतदारयादी ३१ ऑगस्ट २०२६ रोजी प्रसिद्ध होण्याची शक्यता आहे. त्यानंतर नागरिकांनी आपले नाव मतदारयादीत आहे की नाही, याची तपासणी करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
नागरिकांनी काय काळजी घ्यावी?
मतदारांनी प्रारूप यादी प्रसिद्ध झाल्यानंतर आपले नाव, पत्ता आणि मतदान केंद्राची माहिती तपासावी. नाव आढळले नाही किंवा माहितीमध्ये त्रुटी असल्यास निवडणूक आयोगाने दिलेल्या प्रक्रियेनुसार दावा किंवा हरकत नोंदवावी.
विशेषतः शहरातील स्थलांतरित नागरिक, नव्याने स्थलांतरित झालेली कुटुंबे आणि पत्त्यात बदल झालेले मतदार यांनी मतदारयादीतील आपली नोंद तपासणे महत्त्वाचे आहे.
अंतिम आकडेवारीची प्रतीक्षा
पुणे शहरातील आठ विधानसभा मतदारसंघांमध्ये संभाव्य १४ लाख ८५ हजार मतदारांची वगळणी ही मोठी बाब आहे. मात्र, ही संख्या SIRनंतरची संभाव्य आकडेवारी असून अंतिम मतदारयादी, दावे-हरकती आणि पडताळणी प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतरच नेमकी स्थिती स्पष्ट होणार आहे.
त्यामुळे नागरिकांनी संभाव्य आकडेवारीवर निष्कर्ष न काढता प्रारूप मतदारयादी प्रसिद्ध झाल्यानंतर स्वतःचे नाव तपासणे आणि आवश्यक असल्यास वेळेत हरकत नोंदवणे गरजेचे आहे.
पुणे शहरातील मतदारयादीत होणारा हा संभाव्य मोठा फेरबदल आगामी निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर महत्त्वाचा ठरणार असून, आता सर्वांचे लक्ष अंतिम मतदारयादीकडे लागले आहे.
