पोलिस हस्तक्षेप, ‘साथी’ पोर्टलवरील नोंदी आणि कारवाईच्या भीतीमुळे निर्णय; विदर्भातील कृषी निविष्ठा विक्रेत्यांमध्ये अस्वस्थता
नागपूर : बियाणे विक्रीशी संबंधित प्रकरणांमध्ये वाढलेला पोलिसांचा हस्तक्षेप, ‘साथी’ पोर्टलवरील नोंदणी प्रक्रियेचा वाढता व्याप आणि निकृष्ट बियाण्यांच्या तक्रारीनंतर होणाऱ्या कारवाईमुळे विदर्भातील एका कृषी सेवा केंद्र चालकाने आगामी रब्बी हंगामात बियाणे विक्री न करण्याचा निर्णय घेतला आहे. हा निर्णय वैयक्तिक असल्याचे संबंधित कृषी सेवा केंद्र संघटनेच्या अध्यक्षांनी स्पष्ट केले आहे.
खरीप हंगामात निकृष्ट दर्जाच्या सोयाबीन बियाण्यांबाबत तक्रारी झाल्यानंतर काही बियाणे कंपन्या तसेच कृषी विक्रेत्यांवर कारवाई करण्यात आली. त्यानंतर संबंधित प्रकरणांमध्ये पोलिस तक्रारी दाखल झाल्याने कृषी सेवा केंद्र चालकांमध्ये चिंता निर्माण झाली असल्याचे या व्यावसायिकाचे म्हणणे आहे.
पोलिसांच्या हस्तक्षेपाबाबत नाराजी
बियाणे विक्री आणि निकृष्ट बियाण्यांच्या तक्रारींवर कृषी विभागाच्या माध्यमातून विशिष्ट कायदेशीर प्रक्रिया उपलब्ध असताना पोलिसांकडून थेट हस्तक्षेप होत असल्याची तक्रार संबंधित कृषी सेवा केंद्र चालकाने केली आहे. तपासाच्या नावाखाली कृषी विक्रेत्यांना त्रास सहन करावा लागत असून, काही वेळा पोलिस कर्मचारी थेट दुकानात येऊन दबाव आणत असल्याचा आरोपही त्यांनी केला आहे.
याशिवाय काही प्रकरणांमध्ये राजकीय हस्तक्षेपामुळे कारवाईचा व्याप वाढत असल्याने कृषी निविष्ठा विक्रेत्यांमध्ये अस्वस्थता निर्माण झाल्याचेही त्यांनी सांगितले.
रब्बी हंगामातील विक्रीवर परिणाम
रब्बी हंगाम जवळ आल्याने विविध बियाणे कंपन्यांचे प्रतिनिधी कृषी सेवा केंद्रांशी संपर्क साधत आहेत. मात्र, संबंधित केंद्र चालकाने यंदा बियाणे विक्री न करण्याचा निर्णय घेतल्याने काही कंपन्यांच्या प्रतिनिधींना माघारी जावे लागल्याचे सांगण्यात आले.
बियाणे कायद्यातील तरतुदी आणि कारवाईच्या प्रक्रियेबाबत वरिष्ठ कृषी अधिकाऱ्यांना माहिती असतानाही प्रत्यक्ष परिस्थितीत कृषी सेवा केंद्र चालकांनी काय भूमिका घ्यावी, याबाबत पुरेसे मार्गदर्शन मिळत नसल्याची खंतही संबंधित व्यावसायिकाने व्यक्त केली.
अकोला येथील एसआयटीमुळेही चिंता
बियाणे प्रकरणांच्या चौकशीसाठी अकोला जिल्ह्यात पोलिसांकडून विशेष तपास पथकाची (SIT) स्थापना करण्यात आल्याचा उल्लेख संबंधित कृषी सेवा केंद्र चालकाने केला आहे. कृषी निविष्ठांशी संबंधित तांत्रिक बाबींची माहिती नसताना पोलिस तपासाचा वाढता हस्तक्षेप हा विक्रेत्यांसाठी चिंतेचा विषय ठरत असल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे.
ओलाव्याच्या परिस्थितीचीही चिंता
रब्बी हंगामात बियाणे विक्री न करण्याच्या निर्णयामागे केवळ कारवाईची भीती नसून हवामान आणि जमिनीतील ओलाव्याची परिस्थितीही महत्त्वाची असल्याचे संबंधित व्यावसायिकाने सांगितले.
खरीप हंगामात काही भागांमध्ये पावसाअभावी बियाण्यांच्या उगवणीवर परिणाम झाला होता. रब्बी हंगामातही जमिनीत पुरेसा ओलावा उपलब्ध न झाल्यास बियाण्यांची उगवण आणि पिकाच्या वाढीवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. अशा परिस्थितीत बियाण्यांच्या उगवणीबाबत शेतकऱ्यांच्या तक्रारी निर्माण झाल्यास त्यातून पुन्हा कायदेशीर कारवाईला सामोरे जावे लागू शकते, अशी भीती संबंधित विक्रेत्याने व्यक्त केली आहे.
चार दशकांहून अधिक काळाचा व्यवसाय
संबंधित कृषी सेवा केंद्राचा बियाणे आणि कृषी निविष्ठा विक्रीचा व्यवसाय १९८०च्या दशकापासून सुरू आहे. अनेक दशकांपासून व्यवसाय करत असतानाही सध्याच्या परिस्थितीत रब्बी हंगामात बियाणे विक्रीपासून दूर राहणे अधिक योग्य वाटत असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले आहे.
या निर्णयामुळे शेतकऱ्यांना बियाणे उपलब्धतेवर परिणाम होण्याची शक्यता असून, कृषी विभागाने विक्रेते, बियाणे कंपन्या आणि शेतकरी यांच्यात समन्वय साधून नियम, जबाबदाऱ्या आणि कारवाईची प्रक्रिया याबाबत स्पष्ट मार्गदर्शन करणे गरजेचे ठरणार आहे.
