जुन्नर येथील माणिकडोह बिबट्या निवारा केंद्रात सध्या बिबट्यांची संख्या क्षमतेपेक्षा कितीतरी पटीने वाढली आहे. या अतिरिक्त बिबट्यांच्या व्यवस्थापनाचा प्रश्न मार्गी लावण्यासाठी आता प्रशासकीय हालचालींना वेग आला असून, लवकरच ५० बिबट्यांना गुजरातच्या प्रख्यात ‘वनतारा’ प्राणी संग्रहालयात स्थलांतरित केले जाणार आहे.
• माणिकडोह बिबट्या निवारा केंद्रात बिबट्यांची संख्या क्षमतेपेक्षा जास्त
• जुन्नर तालुक्यातील निवारा केंद्रावर वन विभागाचा ताण
• मानव–वन्यजीव संघर्षाच्या घटनांमध्ये वाढ
• विविध भागांतून पकडलेले बिबटे केंद्रात दाखल
• पिंजरे, जागा आणि मनुष्यबळ अपुरे पडत असल्याची स्थिती
• बिबट्यांच्या आरोग्य व सुरक्षिततेचा प्रश्न निर्माण
• तणाव, आक्रमकता व आजार पसरण्याचा धोका वाढण्याची शक्यता
• काही बिबट्यांना इतर केंद्रात हलवण्याचा विचार
• नैसर्गिक अधिवासात सोडण्याचे पर्याय तपासले जात आहेत
• दीर्घकालीन उपाययोजनांची गरज तज्ज्ञांकडून व्यक्त
क्षमतेपेक्षा अधिक संख्या; पिंजऱ्यातच मुक्काम
माणिकडोह केंद्राची अधिकृत क्षमता ६० बिबट्यांची असताना, सध्या येथे १४० हून अधिक बिबटे वास्तव्यास आहेत. क्षमतेपेक्षा ८० बिबटे जास्त असल्याने जागेचा गंभीर प्रश्न निर्माण झाला आहे. धक्कादायक बाब म्हणजे, नवीन निवारा उपलब्ध नसल्याने पकडलेल्या बिबट्यांना ज्या पिंजऱ्यात जेरबंद केले होते, त्याच पिंजऱ्यात त्यांना अनेक दिवस राहावे लागत आहे. यामुळे विभागाचे ८० हून अधिक पिंजरे या बिबट्यांसाठीच अडकून पडले आहेत.
खाद्याचा खर्च आणि नसबंदीचे आव्हान
१४० बिबट्यांच्या पोषणासाठी सरकारला मोठा खर्च करावा लागत आहे. प्रत्येक बिबट्याला दररोज दोन किलो चिकन दिले जाते, ज्यावर दररोज सुमारे ५० हजार रुपयांहून अधिक खर्च होत आहे. बिबट्यांची वाढती संख्या रोखण्यासाठी केंद्र सरकारने मादी बिबट्यांच्या नसबंदीचा निर्णय घेतला आहे, मात्र ही प्रक्रिया अद्याप गती घेऊ शकलेली नाही. नसबंदीला वेग न मिळाल्यास आगामी काळात बिबट्यांची संख्या दुप्पट होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
देशभरातील प्राणी संग्रहालयांशी संपर्क
जुन्नर वनविभागाने देशातील ९० प्राणी संग्रहालयांना बिबटे दत्तक घेण्याबाबत पत्रव्यवहार केला आहे. यापैकी ६ संग्रहालयांनी १५ बिबटे घेण्याची तयारी दर्शवली असून, सेंट्रल झू अथॉरिटीच्या परवानगीनंतर हे स्थलांतर होईल. राज्य वनमंत्री सुधीर मुनगंटीवार (किंवा संबंधित मंत्री) यांच्या विनंतीनुसार गुजरातच्या ‘वनतारा’ प्रकल्पाने ५० बिबट्यांच्या स्थलांतरास सकारात्मक प्रतिसाद दिला आहे.
