पुणे, प्रतिनिधी : गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर शहरासह राज्यभरात ढोल-ताशा पथकांच्या सरावाला वेग आला आहे. उत्सवाच्या तयारीमुळे वातावरणात चैतन्य निर्माण झाले असले, तरी निवासी भागात सुरू असलेल्या सरावामुळे अनेक नागरिकांना ध्वनी प्रदूषणाचा त्रास सहन करावा लागत आहे. यंदाही विविध भागांतून मोठ्या आवाजाबाबत तक्रारी येत असून, अशा परिस्थितीत नागरिकांनी काय करावे, तक्रार कुठे करावी आणि कायदा नेमके काय सांगतो, याबाबत महत्त्वाची माहिती समोर आली आहे.
सजग नागरिक मंचाचे अध्यक्ष विवेक वेलणकर यांनी सांगितले की, ढोल-ताशांच्या सरावासाठी निवडली जाणारी ठिकाणे ही लोकवस्तीपासून दूर असणे आवश्यक आहे. याबाबत मुंबई उच्च न्यायालयाने स्पष्ट निर्देश दिले आहेत. न्यायालयाच्या आदेशानुसार निवासी भागात ४५ ते ५५ डेसिबलपेक्षा अधिक आवाज करणे बेकायदेशीर आहे. या मर्यादेपेक्षा जास्त ध्वनी प्रदूषण होत असल्यास नागरिकांना पोलिसांकडे तक्रार करण्याचा पूर्ण अधिकार आहे.
त्यांनी पुढे सांगितले की, आजकाल मोबाईल अॅपच्या माध्यमातूनही आवाजाची तीव्रता (डेसिबल) मोजता येते. मात्र, आवाज मोजताना ढोल-ताशा सुरू असलेल्या ठिकाणी नव्हे, तर रहिवासी परिसरात किंवा आपल्या घराजवळ किती आवाज पोहोचतो, हे मोजणे महत्त्वाचे आहे. अशा प्रकारे नोंदवलेली माहिती तक्रारीसाठी महत्त्वाचा पुरावा ठरू शकते.
नागरिकांना त्रास होणार नाही, यासाठी महासंघाचे आवाहन
दरम्यान, ढोल-ताशा महासंघाने देखील नागरिकांच्या अडचणी लक्षात घेऊन सर्व पथकांना आवश्यक सूचना दिल्या आहेत. महासंघाच्या माहितीनुसार, बहुतांश पथकांनी सरावासाठी शहरातील गर्दीच्या वस्तीऐवजी मोकळी मैदाने किंवा शहराबाहेरील जागा निवडल्या आहेत.
याशिवाय, सायंकाळी ६.३० ते रात्री ९.३० या वेळेतच सराव पूर्ण करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. तसेच, एकाच परिसरात अनेक पथकांचा एकाच वेळी सराव होऊ नये, यासाठी वेळा आणि सरावाच्या जागांचे नियोजन करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या असल्याचे महासंघाचे कायदेशीर सल्लागार शिरीष थिटे यांनी स्पष्ट केले.
कायदा काय सांगतो?
ध्वनी प्रदूषणाबाबत न्यायालयाने स्पष्ट भूमिका घेतली असून, प्रत्येक नागरिकाला शांत आणि ध्वनी प्रदूषणमुक्त वातावरणात राहण्याचा मूलभूत अधिकार आहे.
कायद्यानुसार—
- निवासी भागात ४५ ते ५५ डेसिबलपेक्षा अधिक आवाज करणे नियमबाह्य आहे.
- कृत्रिम साधनांद्वारे किंवा ध्वनीवर्धकांद्वारे नागरिकांवर मोठा आवाज ऐकण्याची सक्ती करता येत नाही.
- ध्वनी प्रदूषणाच्या नियमांचे उल्लंघन झाल्यास कारवाई करण्याची जबाबदारी पोलिस प्रशासनाची आहे.
तक्रार कुठे आणि कशी कराल?
अधिक आवाजाचा त्रास होत असल्यास नागरिकांनी सर्वप्रथम संबंधित ढोल-ताशा पथकाच्या पदाधिकाऱ्यांशी संवाद साधून समस्या सोडविण्याचा प्रयत्न करावा. त्यानंतरही परिस्थितीत सुधारणा झाली नाही, तर थेट जवळच्या पोलीस ठाण्यात लेखी किंवा तोंडी तक्रार करता येते.
तसेच, मोबाईल अॅपद्वारे आपल्या घराजवळील ध्वनीची तीव्रता मोजून त्याचा पुरावा ठेवणे उपयुक्त ठरू शकते. गरज भासल्यास ध्वनी प्रदूषणासंदर्भात न्यायालयातही दाद मागण्याचा पर्याय नागरिकांसाठी उपलब्ध आहे.
गणेशोत्सवाचा उत्साह आणि नागरिकांचे आरोग्य या दोन्हींचा समतोल राखणे ही सर्वांची सामूहिक जबाबदारी असल्याचे मत सामाजिक कार्यकर्ते आणि कायदेतज्ज्ञांनी व्यक्त केले आहे.
