पुणे, दि. २४ ऑगस्ट २०२६ : पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड परिसरातील वाढती सीएनजी मागणी लक्षात घेऊन महाराष्ट्र नॅचरल गॅस लिमिटेडने (MNGL) नैसर्गिक वायू पुरवठा व्यवस्था अधिक सक्षम करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर पायाभूत सुविधा बळकट करण्याचे नियोजन केले आहे. या उपाययोजनांमध्ये सुमारे ६५ किलोमीटर लांबीची स्टील ट्रंक पाइपलाइन उभारण्याचा महत्त्वपूर्ण प्रकल्प समाविष्ट आहे.
या पाइपलाइनद्वारे PILच्या ईस्ट-वेस्ट पाइपलाइन नेटवर्कमधील नव्हारे (CS7) येथून पुणे गॅस नेटवर्कला जोडणी देण्यात येणार असून, ही जोडणी हडपसरपर्यंत नेण्याचे नियोजन आहे. हा प्रकल्प जुलै २०२७ पर्यंत पूर्ण करण्याचे लक्ष्य असून, त्यातून सुमारे १२ लाख SCMD अतिरिक्त गॅस वितरण क्षमता उपलब्ध होण्याची अपेक्षा आहे
वाढत्या सीएनजी मागणीच्या पार्श्वभूमीवर पायाभूत सुविधांना बळ
पुणे आणि पिंपरी-चिंचवडमध्ये सीएनजी वाहनांची संख्या आणि गॅसचा वापर सातत्याने वाढत आहे. त्यामुळे नेटवर्कच्या काही दूरच्या भागांमध्ये विशेषतः गर्दीच्या वेळेत गॅसचा दाब आणि पुरवठा व्यवस्थापनावर ताण येत असल्याचे MNGLने स्पष्ट केले आहे.
ही समस्या संपूर्ण शहरातील गॅसटंचाई नसून, काही विशिष्ट भागांमध्ये नेटवर्क हायड्रॉलिक्स आणि दाब उपलब्धतेशी संबंधित असल्याचे कंपनीकडून सांगण्यात आले आहे. त्यामुळे तातडीच्या उपाययोजनांसोबतच दीर्घकालीन पुरवठा व्यवस्था मजबूत करण्यावर भर देण्यात येत आहे.
६५ किमीची स्टील ट्रंक पाइपलाइन ठरणार महत्त्वाची
दीर्घकालीन आणि विश्वासार्ह गॅस पुरवठ्यासाठी प्रस्तावित असलेली ६५ किलोमीटरची स्टील ट्रंक पाइपलाइन या संपूर्ण योजनेतील महत्त्वाचा भाग आहे.
नवीन पाइपलाइनमुळे पुणे गॅस नेटवर्कला पर्यायी गॅस पुरवठा मार्ग उपलब्ध होणार आहे. त्यामुळे एका मार्गावरील पुरवठ्यावर अवलंबित्व कमी होऊन गॅसचे वितरण अधिक लवचिक पद्धतीने करता येणार आहे.
विशेषतः नेटवर्कच्या दूरच्या भागांमध्ये गॅसचा दाब सुधारण्यास तसेच भविष्यात वाढणाऱ्या सीएनजी मागणीची पूर्तता करण्यासाठी अतिरिक्त क्षमता उपलब्ध होण्यास या प्रकल्पाचा फायदा होण्याची अपेक्षा आहे.
तळेगाव परिसरात तातडीच्या उपाययोजना
दीर्घकालीन पाइपलाइन प्रकल्पासोबतच MNGLकडून तळेगाव परिसरात तातडीच्या पातळीवर नेटवर्क वाढविण्याची कामे सुरू आहेत.
तळेगाव येथे पाइपलाइन लूपिंगच्या कामामुळे गॅस वितरण क्षमता वाढविण्यास मदत होणार आहे. याशिवाय GAILच्या सहकार्याने तळेगाव स्किडमध्ये सुधारणा करण्याचे कामही हाती घेण्यात आले आहे.
तसेच आणखी एका पाइपलाइन प्रकल्पात विद्यमान ४ इंच पाइपलाइनची क्षमता वाढवून ती ८ इंच करण्याचे काम प्रस्तावित आहे. या उपाययोजनांमुळे काही भागांमध्ये निर्माण होणाऱ्या दाबाच्या समस्यांवर नियंत्रण मिळविण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
सीएनजी वाहनांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढली
पुणे परिसरातील सीएनजी वापरात झालेली वाढ ही या पायाभूत सुविधा विस्तारामागील प्रमुख कारणांपैकी एक आहे. MNGLच्या माहितीनुसार, कंपनीकडून सेवा दिल्या जाणाऱ्या सीएनजी वाहनांची संख्या सुमारे २.६२ लाखांवरून ६.२० लाखांहून अधिक झाली आहे.
त्याच काळात कार्यरत सीएनजी केंद्रांची संख्या ६६ वरून १३३ पर्यंत वाढली आहे. वाढत्या वाहनसंख्येमुळे सीएनजीची मागणी वाढत असल्याने उपलब्ध नेटवर्कची क्षमता वाढविणे आवश्यक झाले आहे
सीएनजी केंद्रांची क्षमता वाढविण्यावरही भर
गॅस पाइपलाइन नेटवर्क मजबूत करण्याबरोबरच सीएनजी पंपांवरील गर्दी आणि प्रतीक्षा वेळ कमी करण्यासाठी MNGLकडून तेल विपणन कंपन्यांसोबतही काम करण्यात येत आहे.
पुणे गॅस क्षेत्रात सध्या १३३ सीएनजी केंद्रे कार्यरत असून, त्यापैकी ८६ केंद्रे BPCL, HPCL आणि IOCLच्या माध्यमातून आहेत. काही केंद्रांच्या कामकाजाची वेळ वाढविण्याबाबतही प्रयत्न सुरू आहेत, ज्यामुळे ग्राहकांची मागणी दिवसभरात अधिक समान पद्धतीने विभागता येईल.
याशिवाय उच्च मागणी असलेल्या काही केंद्रांवर अतिरिक्त डिस्पेंसर बसविण्यात आले असून, आणखी काही केंद्रांवर क्षमता वाढविण्याचे काम सुरू आहे. पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड परिसरात नवीन सीएनजी केंद्रे सुरू करण्यासाठीही अर्ज प्राप्त झाले असून, त्याबाबतची प्रक्रिया पुढे सुरू आहे.
भविष्यातील वाढत्या मागणीसाठी नियोजन
पुणे महानगर परिसरात सीएनजीचा वापर वाढत असल्याने भविष्यातील मागणी लक्षात घेऊन MNGLकडून टप्प्याटप्प्याने नेटवर्क विस्ताराचे नियोजन करण्यात येत आहे.
तातडीच्या उपाययोजनांद्वारे सध्याच्या दाबाशी संबंधित अडचणी कमी करण्याचा प्रयत्न केला जात असून, ६५ किलोमीटरच्या पर्यायी पाइपलाइनमुळे दीर्घकालीन गॅस पुरवठा व्यवस्था अधिक सक्षम होण्याची अपेक्षा आहे.
नवीन पुरवठा मार्ग उपलब्ध झाल्यानंतर नेटवर्कला एकापेक्षा अधिक गॅस फीडिंग मार्ग मिळणार आहेत. त्यामुळे पुरवठ्याची विश्वासार्हता वाढण्यासोबतच भविष्यातील सीएनजी वाहनांची वाढती संख्या आणि गॅसची मागणी हाताळण्यासाठी अतिरिक्त क्षमता उपलब्ध होणार आहे.
पुणेकरांना काय फायदा होणार?
या प्रकल्पांचा थेट परिणाम पुणे आणि पिंपरी-चिंचवडमधील सीएनजी वापरणाऱ्या वाहनचालकांना होण्याची अपेक्षा आहे. गॅस पुरवठा नेटवर्कची क्षमता वाढल्यास गर्दीच्या वेळेत काही भागांमध्ये जाणवणाऱ्या दाबाच्या समस्या कमी होऊ शकतात.
सीएनजी केंद्रांची संख्या आणि डिस्पेन्सिंग क्षमता वाढल्यामुळे वाहनचालकांना इंधन भरण्यासाठी लागणारा प्रतीक्षा वेळ कमी होण्यासही मदत होऊ शकते.
याशिवाय नैसर्गिक वायूचा पुरवठा अधिक स्थिर आणि विश्वासार्ह करण्याच्या दृष्टीने हा प्रकल्प पुणे महानगर प्रदेशासाठी महत्त्वाचा ठरणार आहे.
पुरवठा व्यवस्थेला मिळणार दीर्घकालीन बळ
पुणे आणि पिंपरी-चिंचवडमध्ये सीएनजीचा वाढता वापर लक्षात घेता केवळ नवीन सीएनजी केंद्रे वाढविणे पुरेसे नसून, त्यामागील गॅस पुरवठा आणि पाइपलाइन नेटवर्कची क्षमता वाढविणेही आवश्यक आहे.
याच पार्श्वभूमीवर MNGLकडून तातडीच्या नेटवर्क सुधारणा, पाइपलाइन क्षमता वाढ, नवीन सीएनजी केंद्रे, अतिरिक्त डिस्पेंसर आणि पर्यायी गॅस पुरवठा मार्ग अशा विविध उपाययोजनांवर एकाचवेळी काम करण्यात येत आहे.
सुमारे ६५ किलोमीटरची स्टील ट्रंक पाइपलाइन आणि इतर नेटवर्क विस्ताराच्या कामांमुळे पुणे व पिंपरी-चिंचवड परिसरातील नैसर्गिक वायू पुरवठा अधिक सक्षम, लवचिक आणि भविष्यातील वाढत्या मागणीसाठी तयार करण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल पडणार आहे. या प्रकल्पातून जुलै २०२७ पर्यंत सुमारे १२ लाख SCMD अतिरिक्त गॅस वितरण क्षमता निर्माण करण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे.
