कराड : सह्याद्रीच्या दऱ्याखोऱ्यांमध्ये इतिहासाच्या पाऊलखुणा जपणाऱ्या ऐतिहासिक महिमंडणगडावर कराडच्या **‘शिवमुद्रा ट्रेकर्स’**च्या दुर्गमित्रांनी यशस्वी मोहीम राबवली. या मोहिमेदरम्यान गडाची पाहणी करण्याबरोबरच गडदेवता भैरी भवानी मंदिराची स्वच्छता करण्यात आली. तसेच गडावरील उपलब्ध पाण्याने देवीला जलाभिषेक करण्यात आला. दुर्गसंवर्धन, पर्यावरण रक्षण आणि ऐतिहासिक वारशाची जपणूक करण्याचा संदेश या मोहिमेतून देण्यात आला.
महिमंडणगड हा सातारा जिल्ह्यातील ऐतिहासिक महत्त्व असलेला वनदुर्ग असून सातारा-रत्नागिरी जिल्ह्यांच्या सीमेवरील रघुवीर घाट परिसरावर नजर ठेवणाऱ्या डोंगररांगेत तो वसलेला आहे. घनदाट जंगल, खोल दऱ्या, उंच डोंगररांगा आणि गडावरील ऐतिहासिक अवशेष यामुळे हा परिसर दुर्गप्रेमी आणि गिर्यारोहकांसाठी विशेष आकर्षणाचा आहे.
घनदाट जंगलातून गडाकडे वाटचाल
महिमंडणगडाच्या मोहिमेसाठी गडाच्या पायथ्याच्या परिसरातून दुर्गमित्रांनी चढाई सुरू केली. गडाकडे जाणारी वाट मोठ्या प्रमाणात जंगलातून जाते. त्यामुळे चढाईदरम्यान निसर्गाचा अनुभव घेतानाच सुरक्षिततेची काळजी घेणे आवश्यक असते.
महिमंडणगड समुद्रसपाटीपासून सुमारे ३ हजार ७० फूट उंचीवर असून गडमाथा दोन टेकड्यांमध्ये विभागलेला आहे. गडावर पोहोचल्यानंतर मोहिमेतील सदस्यांनी परिसराची पाहणी केली. गडावरील ऐतिहासिक ठिकाणे, मंदिर परिसर आणि गडवाटेची स्थिती यांचा आढावा घेण्यात आला.
भैरी भवानी मंदिराची स्वच्छता
गडावर पोहोचल्यानंतर ‘शिवमुद्रा ट्रेकर्स’च्या सदस्यांनी गडदेवता भैरी भवानी मंदिर परिसराची स्वच्छता केली. मंदिर परिसरातील कचरा आणि अनावश्यक वस्तू हटवून परिसर स्वच्छ करण्यात आला.
यानंतर गडावर उपलब्ध असलेल्या पाण्याने भैरी भवानी देवीला जलाभिषेक करण्यात आला. फुलांची सजावट, नैवेद्य आणि आरती करण्यात आली. धार्मिक श्रद्धेसोबतच गडाच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारशाचे जतन करण्याचा प्रयत्न यावेळी करण्यात आला.
मोहिमेदरम्यान ‘छत्रपती शिवाजी महाराज की जय’, ‘छत्रपती संभाजी महाराज की जय’, ‘जय भवानी, जय शिवाजी’ अशा घोषणांनी गडमाथा दुमदुमून गेला.
गडवाटेवर दिशादर्शकांची गरज
मोहिमेदरम्यान महिमंडणगडाकडे जाणाऱ्या मार्गावर अनेक ठिकाणी दिशादर्शक खुणा किंवा फलक नसल्याचे दुर्गमित्रांच्या निदर्शनास आले. घनदाट जंगलातून जाणाऱ्या या वाटेवर प्रथमच येणाऱ्या ट्रेकर्सना योग्य मार्ग सापडणे कठीण होऊ शकते. त्यामुळे पर्यटक आणि दुर्गप्रेमी भरकटण्याची शक्यता लक्षात घेऊन गडवाट अधिक सुरक्षित करण्याची गरज व्यक्त करण्यात आली.
या पार्श्वभूमीवर आगामी काळात आवश्यक ठिकाणी दिशादर्शक फलक, भगवे झेंडे आणि रिबीन लावणे, तसेच गडवाटेवर चुन्याने मार्गाचे मार्किंग करण्याचे काम हाती घेण्याचा निर्धार ‘शिवमुद्रा ट्रेकर्स’ने व्यक्त केला आहे.
दुर्गसंवर्धनातून इतिहास जपण्याचा प्रयत्न
आजच्या काळात गडकिल्ल्यांकडे केवळ पर्यटनस्थळ म्हणून न पाहता त्यांचे ऐतिहासिक महत्त्व समजून घेणे आणि त्यांचे संवर्धन करणे गरजेचे आहे. याच उद्देशाने ‘शिवमुद्रा ट्रेकर्स’कडून सातत्याने गड-किल्ले आणि पर्यावरण संवर्धनाच्या उपक्रमांना चालना दिली जात आहे.
महिमंडणगड मोहिमेतही केवळ गड सर करण्यावर भर न देता गडस्वच्छता, मंदिर परिसराची स्वच्छता, पर्यावरण संवर्धन आणि गडवाट सुरक्षित करण्याचा संकल्प करण्यात आला. त्यामुळे ही मोहीम केवळ ट्रेकिंगपुरती मर्यादित न राहता सामाजिक आणि ऐतिहासिक जाणीव निर्माण करणारी ठरली.
दुर्गमित्रांचा उत्स्फूर्त सहभाग
या मोहिमेत ‘शिवमुद्रा ट्रेकर्स’चे दुर्गमित्र समीर अराणके, राजेंद्र मोहिते, सौरभ कुंभार, गुरुनाथ साने, जयवंत मोहिते आणि प्रसाद ढवळीकर सहभागी झाले होते. विशेष म्हणजे ग्रुपचा सदस्य असलेला ‘रुसी’ नावाचा श्वानदेखील मोहिमेत सहभागी झाला.
मोहिमेतील सर्व सदस्यांनी एकमेकांना सहकार्य करत गडाची चढाई पूर्ण केली. गडमाथ्यावर पोहोचल्यानंतर स्वच्छता आणि धार्मिक विधी पूर्ण करून परिसराचे सौंदर्य व ऐतिहासिक महत्त्व अनुभवण्यात आले.
इतिहास, निसर्ग आणि संवर्धनाचा संगम
महिमंडणगड परिसरात ऐतिहासिक वारशाबरोबरच समृद्ध नैसर्गिक संपदाही पाहायला मिळते. घनदाट जंगल, डोंगररांगा, खोल दऱ्या आणि सह्याद्रीचे निसर्गरम्य रूप यामुळे हा परिसर दुर्गभ्रमंतीसाठी विशेष महत्त्वाचा आहे.
मात्र अशा संवेदनशील परिसरात पर्यटन वाढताना पर्यावरणाची हानी होणार नाही, याची काळजी घेणे आवश्यक आहे. प्लास्टिक आणि कचरा न टाकणे, ऐतिहासिक वास्तूंची तोडफोड न करणे, झाडांना नुकसान न करणे आणि गडाची स्वच्छता राखणे ही प्रत्येक दुर्गप्रेमीची जबाबदारी आहे.
दुर्गभ्रमंती ही संवर्धनाची चळवळ व्हावी
महिमंडणगड मोहिमेतून दुर्गभ्रमंती ही केवळ मनोरंजन किंवा पर्यटन न राहता इतिहास, संस्कृती आणि पर्यावरण संवर्धनाची चळवळ बनावी, असा संदेश देण्यात आला. गड-किल्ल्यांचे महत्त्व नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवणे आणि त्यांच्यामध्ये आपल्या ऐतिहासिक वारशाबद्दल अभिमान निर्माण करणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.
‘शिवमुद्रा ट्रेकर्स’च्या या उपक्रमाचे दुर्गप्रेमी आणि इतिहासप्रेमींमधून कौतुक होत असून, भविष्यात महिमंडणगडाच्या गडवाटांच्या सुरक्षिततेसाठी आणि परिसराच्या संवर्धनासाठी अधिक व्यापक उपक्रम राबविण्याचा निर्धार करण्यात आला आहे.
महिमंडणगडाची मोहीम यशस्वीपणे पूर्ण करताना ‘शिवमुद्रा ट्रेकर्स’ने गडसंवर्धनाचा दिलेला संदेश हा निश्चितच कौतुकास्पद असून, ‘गड जपा, इतिहास जपा आणि निसर्ग जपा’ हा विचार या मोहिमेतून पुन्हा अधोरेखित झाला आहे.
