पुणे : महाराष्ट्रातील शालेय शिक्षण व्यवस्थेत नवीन शैक्षणिक वर्षापासून महत्त्वाचे बदल करण्यात येत असून, तिसरी, चौथी आणि सहावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी नव्या अभ्यासक्रमाची अंमलबजावणी करण्यात येणार आहे. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणाच्या अनुषंगाने शारीरिक शिक्षण, कला आणि कार्यशिक्षण या विषयांना अधिक महत्त्व देण्यात आले असून, विद्यार्थ्यांना या विषयांची स्वतंत्र पुस्तकेही वापरावी लागणार आहेत.
महाराष्ट्र सरकारने नवीन अभ्यासक्रमाची अंमलबजावणी टप्प्याटप्प्याने करण्याचे धोरण स्वीकारले आहे. २०२६-२७ या शैक्षणिक वर्षात दुसरी, तिसरी, चौथी आणि सहावीच्या वर्गांसाठी नवीन अभ्यासक्रम आणि पाठ्यपुस्तके लागू करण्यात येत आहेत. राज्य सरकारच्या अधिकृत अंमलबजावणी वेळापत्रकानुसार हा बदल राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० च्या धर्तीवर करण्यात येत आहे.
केवळ पुस्तकातील शिक्षण नव्हे, सर्वांगीण विकासावर भर
नवीन अभ्यासक्रमामध्ये केवळ भाषा, गणित आणि विज्ञानासारख्या पारंपरिक विषयांपुरते शिक्षण मर्यादित ठेवले जाणार नाही. विद्यार्थ्यांच्या शारीरिक, मानसिक, सर्जनशील आणि व्यावहारिक विकासावर भर देण्यात येणार आहे.
त्यामुळे शारीरिक शिक्षण, कला शिक्षण आणि कार्यशिक्षण या विषयांना स्वतंत्रपणे अभ्यासक्रमात स्थान मिळणार आहे. या विषयांसाठी स्वतंत्र पुस्तके किंवा अध्ययन साहित्य उपलब्ध करून दिले जाणार असल्याने विद्यार्थ्यांना प्रत्येक विषयाचा नियोजित पद्धतीने अभ्यास करावा लागणार आहे.
शारीरिक शिक्षणाला विशेष महत्त्व
नव्या अभ्यासक्रमात विद्यार्थ्यांच्या आरोग्याला आणि शारीरिक तंदुरुस्तीला विशेष प्राधान्य देण्यात आले आहे. मैदानी खेळ, व्यायाम, योगासने आणि विविध शारीरिक उपक्रमांमधून विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास साधण्याचा प्रयत्न करण्यात येणार आहे.
विद्यार्थ्यांनी केवळ परीक्षांमध्ये चांगले गुण मिळविणे एवढेच शिक्षणाचे उद्दिष्ट नसून, त्यांचे आरोग्य आणि तंदुरुस्तीही तितकीच महत्त्वाची असल्याचा संदेश या बदलातून देण्यात आला आहे.
कला शिक्षणातून सर्जनशीलतेला प्रोत्साहन
चित्रकला, संगीत, हस्तकला आणि इतर कलात्मक उपक्रमांमधून विद्यार्थ्यांच्या सर्जनशीलतेला प्रोत्साहन देण्यावरही नवीन अभ्यासक्रमात भर देण्यात आला आहे. विद्यार्थ्यांना आपल्या आवडी आणि क्षमता ओळखण्यासाठी कला शिक्षण उपयुक्त ठरणार आहे.
कलात्मक उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास वाढण्यास आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा विकास होण्यास मदत होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
सहावीपासून कार्यशिक्षणावर भर
सहावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी कार्यशिक्षण किंवा कौशल्याधारित शिक्षणाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे. विद्यार्थ्यांना भविष्यातील जीवनासाठी आवश्यक असलेली व्यावहारिक कौशल्ये शिकविण्याचा यामागील उद्देश आहे.
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणामध्ये कौशल्याधारित शिक्षणावर विशेष भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे पुस्तकी ज्ञानाबरोबरच प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव, विविध व्यवसायांची प्राथमिक माहिती आणि समस्या सोडविण्याची क्षमता विकसित करण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
शिक्षकांनाही नवीन अभ्यासक्रमाचे प्रशिक्षण
नवीन अभ्यासक्रमाची प्रभावी अंमलबजावणी करण्यासाठी शिक्षकांना प्रशिक्षण देण्याची प्रक्रियाही सुरू आहे. तिसरी, चौथी आणि सहावीच्या विद्यार्थ्यांना शिकविणाऱ्या शिक्षकांना नवीन अभ्यासक्रम, पाठ्यपुस्तके आणि अध्यापन पद्धतींबाबत प्रशिक्षण देण्यात येत आहे. नवीन शैक्षणिक रचनेनुसार अध्यापनाचे नियोजन करण्यावर भर दिला जात आहे.
टप्प्याटप्प्याने होणार बदल
राज्यात नवीन अभ्यासक्रमाची अंमलबजावणी टप्प्याटप्प्याने सुरू आहे. २०२५-२६ मध्ये पहिलीसाठी, २०२६-२७ मध्ये दुसरी, तिसरी, चौथी आणि सहावीसाठी नवीन अभ्यासक्रम लागू करण्यात आला आहे. पुढील टप्प्यात पाचवी, सातवी, नववी आणि अकरावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी नवीन पुस्तके लागू करण्याचे नियोजन आहे.
पालकांनी काय लक्षात ठेवावे?
नवीन शैक्षणिक वर्षात तिसरी, चौथी आणि सहावीच्या विद्यार्थ्यांच्या पुस्तकांच्या संचामध्ये बदल होणार असल्याने पालकांनी जुन्या अभ्यासक्रमाऐवजी नवीन अभ्यासक्रमानुसार पुस्तके घ्यावीत. अधिकृत पाठ्यपुस्तके बालभारतीच्या ई-पुस्तक मंचावरही उपलब्ध करून दिली जातात.
थोडक्यात :
तिसरी, चौथी आणि सहावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षणात मोठा बदल होत असून, शारीरिक शिक्षण, कला आणि कार्यशिक्षणाला आता अधिक महत्त्व मिळणार आहे. पुस्तकातील शिक्षणाबरोबरच आरोग्य, सर्जनशीलता आणि कौशल्य विकासावर भर देण्याचा या नव्या अभ्यासक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.
